Apocalyps now (VS, 150min, 1979)

 

Regie: Francis Ford Coppola     

Acteurs: Narlon Brands (Kurtz), Martin Sheen (Willard), Robert Dwall, Dennis Hopper, Harrison Ford           

 

“Coppola’s surrealistische Vietnam-opera is een verpletterende, onvergetelijke ervaring die met geen enkele bestaande oorlogsfilm kan vergeleken worden. Het scenario is gebaseerd op Joseph Conrad’s Heart of Darkness.”

 

Korte inhoud:  

Een vermoeide jonge kapitein van de geheime dienst (Sheen) vaart in Vietnam de rivier op. Zijn opdracht luidt: in de Cambodjaanse jungle een krankzinnig geworden kolonel (Brands) onschadelijk te maken. Deze kolonel Kurtz heeft zijn hoofdkwartier opgeslagen in de duistere ruines van een Aziatische tempel en heerst diep in het oerwoud als een gevreesde god over een privé-legertje van inboorlingen.

De opnames van Apocalyps Now duurden 3 jaar en de film kostte 30 miljoen dollar.

 Hoewel de film de oorlog in Vietnam lijkt te behandelen, is dit niet het ware thema. Het echte hoofdthema is de strijd tussen goed en kwaad, die vooral een verhaallijn uitzet in het tweede deel van de film.

 

De film valt dus uiteen in 2 delen:

  • EERSTE DEEL:

 Het eerste deel moet ons duidelijk maken dat alle oorlog waanzin is (=thema).

De beelden zijn aanvankelijk zeer realistisch: de film zet de toon aan als een oorlogsfilm. Er lijkt ons inderdaad een verhaal verteld te worden.

 De oorlog als absurditeit bereikt in de film zowel visueel als inhoudelijk een hoogtepunt bij de vernietiging van een Vietnamees dorp gecontroleerd door de Vietcong.

 De film: Willard is op zijn odyssee Luitenant Kolonel Kilgose tegen gekomen. Kilgose, een surffan, ontdekt dat ertussen de soldaten die Willard vergezellen een topsurfer aanwezig is. Kilgore wil de surfkampioen absoluut zien surfen op de plaats waar de golven een juiste slag hebben. Ongelukkig genoeg ligt er net daar een dorp gecontroleerd door de Vietcong. Vandaar dat Kilgore besluit een aanval te organiseren op dit dorp.

 “I love the smell of napalm in the morning”

 Door het gebruik van Wagner-muziek krijgt dit (zie klankband) een kostelijk-tragische nasmaak. Het imperialistische standpunt van een pacifist komt hier naar boven want Wagner mag beschouwd worden als het symbool van blanke superioriteit.

 

  • TWEEDE DEEL:

 Het tweede deel houdt op met een verhaal te vertellen. Eerder is het een aaneenschakeling van gebeurtenissen zonder intrige. Hier worden ideeën uitgedrukt. Tekenend is de passiviteit van het hoofdpersonage: Willard grijpt niet in, hij is zelf getuige van de zaken die er gebeuren.

 Zijn tocht doorheen de Cambodjaanse jungle krijgt steeds meer weg van een ware odyssee, een reis zonder (geografisch)reisdoel: een zoektocht naar jezelf.

 In dat opzicht verwijst het tweede deel naar een ander filmgenre, nl. dat van de roadmovie, waarbij een reis gezien kan worden als een substituut voor zelfonderzoek, een zoektocht naar het individu.

 Wanneer Willard aan zijn reis begint, wordt hij getekend als een psychologisch onevenwichtig iemand die moe is, neutraal gezien, door wat hij in Vietnam meemaakte. Door de legerleiding wordt Kurtz afgeschilderd als een gevaarlijke gek, iemand die aan de Vietnamhorror ten onder ging. Hoe meer Willard – en dat is vooral tijdens het tweede deel – te weten komt over Kurtz, hoe geïntrigeerde hij raakt. Zijn zoektocht naar Kurtz wordt een zoektocht naar zichzelf. Willard en Kurtz zijn eigenlijk 2 aspecten van een en dezelfde mens. Deze ambiguïteit wordt dan ook meteen het thema van Apocalyps now.

 Apocalyps now zoekt het morele dilemma dat de mens ervaart wanneer die geconfronteerd wordt met de keuze tussen goed en kwaad. De film veroordeelt primitieve a-moraliteit.

“Een deel van de menselijke ziel loopt het gevaar zichzelf te vernietigen wanneer ze te diep graaft in de poel van amorele afschuwelijkheid.”

Oorlog = deze poel: het brengt mensen in extreme situaties. In dergelijke omstandigheden ontdekken ze primitieve krachten. Deze gedachte wordt verpersoonlijkt in Kurtz. Kurtz wil het goddelijke bereiken, hij wil het primitieve overstijgen. Maar hij vergaloppeert zichzelf en moet gedood worden.

 

Maar Kurtz is meer dan de uitdrukking van een filosofische gedachte. Hij kan ook gelezen worden als een maatschappijkritiek. Hij is het slachtoffer dat moet opgeofferd worden voor de oorlog. Hij is het tegenovergestelde van oorlog. Oorlog = leugen en hypocrisie, oorlog is een uitwas van beschaving. Kurtz is de verpersoonlijking van de niet-leugen en de niet-hypocrisie. Hij is diegene die deze kennis heeft en die zich heeft afgesloten door te vervallen in een andere situatie. In zijn wereld doen mensen niet alsof oorlog een element is van beschaving. In zijn wereld regeren haat, dood en chaos; het is de mens in zijn meest primitieve bestaansvorm.

Dit is Kurtz’ bewuste keuze maar het is ook een wereld die hij haat want hij “vraagt” Willard om hem te doden. Hij weet dat Willard dit komt doen.

 

Willard van zijn kant begrijpt Kurtz, wat natuurlijk een begrijpen is van zichzelf. Hij ziet Kurtz niet als een dolgedraaide oorlogsmachine, maar als een deel van zichzelf.

 

Het open einde laat in het midden welke keuze Willard zal maken: neemt hij Kurtz’plaats in of gaat hij terug naar Amerika?

Het einde brengt ons bij de complexiteit van de strijd tussen goed en kwaad. In dat opzicht zijn Willard en Kurtz geen individuen maar drukken ze 2 tegenovergestelde aspecten uit van elke mens en de wereld waarin die leeft. In dat opzicht is de keuze om Kurtz te doden, kiezen voor beschaving en dus tegen de oorlog.

Voor sommige critici was dit einde een reden om de film neer te sabelen. Ze vonden dat “het er te dik op lag”. (Lees daarover meer in bijgevoegde recensies).

 

De klankband:

 

Begin: The End – The doors  (Jim Morrisson)

Dit nummer hoor je bij het begin van de film. Let op de bijhorende tekst: de sfeer is er één van dood, gebrek aan warmte, liefde, veiligheid ( = chaos).

 

Ook refereert The End naar druggebruik (LSD en andere hallucinante drugs) in Vietnam, wat een van de randthema’s is van de film.

 

Klankband in het algemeen:

Angstaanjagende synthesizermuziek komt zelden op de voorgrond, maar zit ingekapseld in de dialogen. In combinatie met het diepe stemgeluid van Willard klinkt deze muziek zeer beklemmend en zet de toon voor de sfeer.

Wagner: Gedurfd gebruik van Wagner tijdens een van de hoogtepunten in 1ste deel van film.

 

Welke is de verhouding tussen deze film en de realiteit?       

·       De kijker wordt hier op het verkeerde spoor gezet bij het begin van de film. Het lijkt om een realiteitsgetrouw verhaal te gaan, maar naarmate de film vordert, wordt het een surrealistische Vietnam-opera, gehuld in oranje en rode rode.

·       De film lijkt niet gehaast op een einddoel af te stevenen. In dat opzicht kan men wel een gelijkenis creëren tussen de ware Vietnamoorlog  en het creatieproces van de film. Amerika wist niet waar het met de Vietnamoorlog zou eindigen. De VS is er veel te lang gebleven, de defensiebudgetten werden zwaar overschreden; na verloop van tijd verzeilde men in een toestand van totale chaos. Hetzelfde kan gezegd worden over Willard…en over de filmploeg. Over het maken van Apocalyps now werd zelfs een film gedraaid (Heart of Darkness: the making of Apocalyps now) omdat de problemen die de ploeg ondervond geen grenzen kenden.

·       Tegelijkertijd schijnt de regisseur met dit surrealisme een boodschap te willen brengen, nl. oorlog = horror = absurditeit.

·       Voor sommige critici was dit surrealisme opnieuw een reden om de film neer te sabelen.

 

Film = parasiet

 

Apocalyps now is schatplichtig aan een aantal andere genres:

 1.     Schilderkunst:      clair-obscur, barok

2.     Muziek:           zie eerder (klankband)

3.     Theater:          Sommige scènes getuige niet van een filmtaal (zie theorie), maar van een theatrale mise-en-scène. Het beste voorbeeld is de sequens waarin Kurtz en Willard elkaar ontmoeten. In deze sequens gebeurt er ogenschijnlijks niets. De toeschouwer kan zich hier wellicht afvragen waarom Kurtz Willard niet gevangen zet, enz…Maar eerder werd duidelijk dat Coppola niet langer een verhaal vertelt, hij verduidelijkt de condition humaine. Dat maakt de ontmoeting tussen hen, filmisch gezien, een hele uitdaging. De toeschouwer wil de ontmoeting als een emotioneel en visueel spektakel beschouwen. Ook Coppola vond dat deze ontmoeting niks “gewoon” mocht zijn. Door theatrale mise-en-scène komt hij aan deze verwachting tegemoet.

 

Vragen of opmerkingen: redactie@kinderenwebhotel.be   
Copyright © 2004 Kinderen (Deze gegevens mogen enkel en alleen gebruikt worden voor schooldoeleinden en op niet-commerciële basis, en niet als informatie voor websites. Enkel links zijn toegelaten. )
De redactie kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor eventuele fouten, of op ingezonden werken.