Door Tom Van Thielen 
Voorwoord
 
We hebben als roman de Leeuw van Vlaanderen, geschreven door Hendrik Conscience, gekozen.
Waarom dit verhaal? Om te achterhalen welke rol Vlaanderen in de veertiende eeuw had.
Caesar beschreef reeds tijdens de Romeinse overheersing dat van alle Germanen de Belgen de dappersten waren. We willen bij deze bewijzen dat Vlaanderen meer in zijn mars had dan we dachten.
 
1. Leven
 
Hendrik Conscience werd geboren te Antwerpen op 3 december 1812 en gestorven te Brussel op 10 september 1883. Hij was de zoon van een Kempische moeder en van een Franse opzichter van een scheepstimmerwerf van de Franse Marine. Na een ziekelijke en harde jeugd, waarin emotionele en avontuurlijke gebeurtenissen Conscience sterk beïnvloedden, stortte hij zich volop in het artiestenleven  van de Scheldestad. Door zijn losse opvoeding had hij weinig cultureel gevoel, toch voelde hij zich sterk aangetrokken tot een zekere scheppingsdrang, die hem verplichtte pen en papier bij de hand te nemen en zo meesterwerken te creëren. Hierin wikte hij goed welk  woord het dichtst bij de bedoelde  betekenis paste.
Hij werd onder andere  hulponderwijzer, vrijwilliger in het Belgische leger, klerk bij het provinciebestuur, tuiniersknecht, griffier bij de Academie voor Schone Kunsten,... In Antwerpen schreef hij zijn belangrijkste werken onder andere “ De Boerenkrijg” (1853), “Loteling”(1850) en “Baas Gansendonck” (1850).
Door deze werken werd hij erkend door zijn volk. Hij kreeg de 5-jaarlijkse staatsprijs voor de Vlaamse letterkunde in 1870, daarop de ongeëvenaarde volkshulde bij het verschijnen van zijn 100ste boekdeel “Geld en Adel” op 15 september 1881. Ook werd er een standbeeld toegewijd aan Conscience in zijn geboortestad Antwerpen op 13 augustus 1883, enkele maanden voor het overlijden van Conscience.
 
2. Stroming
 


Samen met Guido Gezelle en zijn gedicht “Dien avond en die Rooze” en Karel Ledeganck met zijn “3 zustersteden” is Conscience  de voornaamste vertegenwoordiger van de romantiek in Vlaanderen. Heeft zijn werk de literatuur in Vlaanderen niet gered, dan heeft het toch zeker bijgedragen tot een wederopbloei ervan. Zijn invloed was overweldigend, zelfs tot in het begin van deze eeuw. Belangrijk  aan Conscience is dat hij niet alleen een lezerspubliek heeft geschapen, maar dat hij ook zijn volk leerde lezen, in het bijzonder de minder gegoede of de derde stand. De Romantiek verliep gelijktijdig met het Classicisme. Het Classicisme staat synoniem voor het teruggrijpen naar de klassieke Oudheid. Deze twee stromingen hebben mekaar zeker beïnvloed.
In zijn eerste succes, de Leeuw van Vlaanderen, vinden we volgende kenmerken terug van de Romantiek:
 
·Nationalisme: het bewustzijn van tot een bepaald volk te behoren met een gemeenschappelijke geschiedenis en  gebruiken. Revolte: in opstand komen tegen alles dat conventioneel en burgerlijk is.
Antirationalisme, vlucht in de religie: verzet tegen het denken en geloven in de religie, het mysterieuze.
Vlucht in en liefde voor het verleden: dwepen met vroeger, toen alles zoveel beter was en waarbij het verleden geïdealiseerd wordt. Natuurliefde, natureingang: de kleurrijke beschrijving van de natuur en gevoelens.
 
Spleen en Weltschmertz zijn kenmerken van de romantiek die we vooral in het buitenland aantreffen o.a. Goethe met “Het lijden van de jonge Werther” is hier een goed voorbeeld van. Bij ons komt het haast niet voor, tenzij bij Multatuli.
 
3.Inspiratiebronnen
 
Conscience baseerde zich op de waargebeurde feiten: De Brugse Metten en Guldensporenslag
 
I.
De Brugse Metten vonden plaats te Brugge in de vroege morgen van 18 mei 1302. Jacques de Châtillon, die door de Franse koning Filips de Schone tot gouverneur van Vlaanderen was aangesteld, was op 17 mei met een troepenmacht binnengetrokken in Brugge, dat toch wel een belangrijke rol speelde in het verzet tegen de Franse  overheersing in het graafschap Vlaanderen. Als gevolg daarvan had een groot aantal opstandelingen de stad verlaten. In de vroege morgen (op het tijdstip van de metten) van 18 mei drongen laatsgenoemden de stad binnen, onder de kreet “Scilt en vrient”. De Fransen die deze kreet wilden nazeggen, struikelden over het eerste woord, dat zij niet met de in het Brugse dialect gebruikelijke aspiratie konden uitspreken. Zij werden terstond gedood. De Châtillon zelf wist echter te ontsnappen. Dit feit gaf aanleiding tot de Guldensporenslag.
(+ videofragment: “De leeuw van Vlaanderen”® Brugse metten)
 
II.
De Guldensporenslag was de naam die in de 19e eeuw werd gegeven aan de op 11 juli 1302 geleverde veldslag op de Groeningekouter tussen het Franse ridderleger en het, bijna uitsluitend uit ambachtslieden en boeren bestaande leger.
Deze slag had tot gevolg dat Vlaanderen niet afhankelijk werd van Frankrijk. Toch betekende de overwinning niet het einde van de Franse dreiging.
Het gevolg van deze slag leidde tot een democratischer bestuur en een nieuw tijdperk op militair vlak. Er werden veel nieuwe oorlogstuigen ontwikkeld.
 


Sinds de publicatie van Consciences “De leeuw van Vlaanderen” in 1838 is de Guldensporenslag nauw verbonden met de Vlaamse Beweging. De Vlaamse beweging was een stroming opgericht voor de erkenning van het Nederlands als taal van de Vlamingen in België. Ze streefde naar een erkenning van de Vlamingen als volk of als gemeenschap erkend door België en daarbuiten. Zo werd de vrijheidsstrijd van 1302 het symbool van de Vlaamse onafhankelijkheidsstrijd in de verfranste Belgische staat.
 
4. Fragmenten
 
“ De Koningin van Navarra kwam met de ganse stoet in rustige tred aangereden en wendde de ogen met afgunstige nieuwsgierigheid naar deze dames die zo fel in het zonlicht glinsterden. Toen Johanna op zekere afstand van hen was genaderd, kwamen de edelvrouwen statig tot bij haar gereden en verwelkomden de nieuwe vorsten met veel hoofse spreuken. Alleen Machteld zweeg en bezag Johanna met stuur gelaat. Het was haar niet mogelijk een vrouw te eren die haar vader in een kerker had doen werpen. Misnoegen was in haar wezenstrekken duidelijk zichtbaar en Johanna bedroog zich dan ook niet. Ze wierp haar trotse blik in de ogen van Machteld en wilde het meisje doen buigen. Maar ze vergiste zich want de jonkvrouw liet haar oogleden niet zakken en staarde met fierheid naar de grammoedige Koningin.” è Machteld weigerde te buigen voor een Koningin, dit is een duidelijk voorbeeld van Revolte omdat Machteld haar voeten veegt aan de etiquette, ze komt in opstand tegen al wat conventioneel is.
 
“ De rode morgenzon glom aarzelend in het oosten, nog omgeven door een kleed van nachtwolken. Als onvatbaar weefsel hingen blauwe dampen aan de toppen van de bomen; een nachtegaal had zijn lied reeds meermaals in de schemer herhaald maar nu verdoofde het verward geschetter van mindere zangers zijn verleidende toon.”Heel dit tekstje is een voorbeeld van natuurliefde, Natuuringang omdat de natuur zo kleurrijk wordt voorgesteld.
 
Conscience leefde in de 19e eeuw en de Guldensporenslag gebeurde in het begin van de 14e eeuw die hij verheerlijkte. Dit is een kenmerk van vlucht in en liefde voor het verleden. Vlaanderen wordt door Conscience voorgesteld als een ideaal land om in te wonen.
 
“ Nadat Gwijde met onzekere blik lang zijn zoon had aangestaard, trok hij plots de hand van onder zijn hoofd en vroeg:
- Maar Willem toch, wat vraagt gij altijd zo vurig aan God?
- Ik bid voor mijn arme zuster Filippa, luidde het antwoord van de jonge man. God weet,          vader, of koningin Johanna haar niet reeds in het graf heeft gestoten. En dan zijn mijn gebeden voor haar ziel.” vlucht in de religie: Willem, de zoon van Gwijde, vlucht in de religie omdat die uitkomst moet bieden voor de vrijlating van zijn zus Filippa.
 
“ Gij Vlaming, die dit boek belezen hebt, overweeg, bij de roemrijke daden die het bevat, wat Vlaanderen eertijds was, wat het nu is en, nog meer, wat het worden zal, als gij de heilige voorbeelden van uw vaderen vergeet.
Antwerpen, 18 december 1838" Conscience roept op tot het bewust worden dat wij, Vlamingen, één volk zijn en een gemeenschappelijke geschiedenis hebben. Dit is een duidelijk voorbeeld van nationalisme.                                                                            


Personagebespreking
 
 
Dit zijn slechts een aantal van de personages uit het boek. De hoofdpersonages, net beschreven, hebben trouwens echt bestaan. Daarom hebben we bewust voor deze personages gekozen. Meer uitleg volgt in de samenvatting.
 
 
Pieter deConinck
 
Hij stamde uit een weinig gegoede familie. Hij was tevens de deken van het weversambacht te Brugge. Hij werd populair omdat hij een goed spreker was, hij koos eerst de juiste woorden uit die zijn bedoeling het dichtst benaderden, vooraleer hij ze uitsprak. Hij was ook een filosoof en een wijs man op grote schaal.
 
Jan Breydel
 
Breydel stamde uit een gegoede Brugse familie. Hij behoorde tot het ambacht van de vleeshouwers. Ondanks zijn stoere voorkomen was het iemand met een hoge sentimentele waarde. Maar nadat zijn gezin werd vermoord, sloeg dit om tot agressiviteit tegen al wat Frans was.
 
Breydel en deConinck waren de leiders van de volksopstand te Brugge en ze speelden een belangrijke rol in de Guldensporenslag. Later werden ze hiervoor beloond en tot ridder gekruisigd.
 
Adolf van Nieuwland
 
Van Nieuwland was de telg van een Brugse adellijke familie en logischer wijze gezel van de Graaf van Vlaanderen. Robrecht van Béthune beschouwde hem als zijn zoon. In zijn hart beminde hij Machteld. Hij was bereid zijn leven op te offeren voor Vlaanderen en zijn toekomst. Zijn toewijding werd beloond met de zegen van Robrecht de Béthune voor het huwelijk met zijn dochter Machteld.
 
 
Johanna van Navarra
 
Johanna van Navarra was afkomstig uit een adellijke familie in Noord-Spanje. Ze wist haar man, de koning van Frankrijk, te beïnvloeden met haar Spaanse grillen die aanleiding gaven tot de belegering van Brugge en de Guldensporenslag. Ze haatte alles wat met Vlaanderen te maken had. Ze beweerde: “ Vlaamse vrouwen zijn zeugen en hun kinderen biggen die moeten afgeslacht worden”
 
 
Robrecht van Béthune (De Leeuw van Vlaanderen)
 
Hij was de oudste zoon van de Oude Graaf van Vlaanderen, met name Gwijde van Dampierre. Robrecht was beter bekend als de Leeuw van Vlaanderen omwille van zijn aandeel in het Vlaamse verzet tegen Frankrijk. Hij was een rasechte chauvinist. Hij was een geducht en gevreesd krijger tijdens de kruistochten en de reddende engel tijdens de Guldensporenslag.
Robrecht is het belangrijkste hoofdpersonage in dit boek.
 
 
 
 


Machteld van Béthune

Machteld van Béthune was de dochter van Robrecht van Béthune. In het boek werd ze beschreven als de ideale vrouw, denk maar aan de goede zorgen die ze aan haar aanbidder Adolf gaf. Ze was immers vastberaden als haar vader. Ze wou niet wijken voor haar koningin omdat deze  haar familie vasthield.
 
 
Samenvatting “De leeuw van Vlaanderen”
 
Een groep Franse ridders onder leiding van graaf de Valois is onderweg naar het slot Wijnendale, het kasteel van Gwijde  de oude graaf van Vlaanderen, leenheer van de Franse koning. Op het slot wordt de Franse delegatie ontvangen door de oude graaf en 2 van zijn zonen Robrecht en Willem. Samen gaan ze op jacht, onder hen bevindt zich Machteld, de dochter van Robrecht, en Adolf Van Nieuwland, de stille aanbidder van Machteld. Robrecht beschuldigt de Franse koningin van valsmunterij en wordt door de Châtillon tot een vierkamp uitgedaagd. In het duel tussen Robrecht en de Chatillon raakt de Chatillon licht gewond, maar de wapenmakker van Robrecht, Adolf, raakt zwaar gewond in het duel met de wapenmakker van de Chatillon, de St-Pol. Robrecht vraagt Machteld om voor Adolf te zorgen waartegen ze  eerst protesteert omdat ze verliefd is op Adolf. De Vlaamse edelen worden door de Valois gevraagd naar de Compiègne te gaan om daar de koning om vergiffenis te vragen, zodat ze hun erfrecht weer terug zouden krijgen. Ze wantrouwen het voorstel, maar besluiten toch te gaan omdat Filippa, de dochter van Gwijde, de gevangene is van Johanna van Navarra, vrouw van Filips de Schone.
 
De Vlaamse delegatie gaat naar de Franse koning Filips de Schone te Compiègne. Gwijde vraagt vergiffenis en zegt dat zijn ontrouw veroorzaakt wordt door het verdriet om zijn dochter. De koning voelt er wel wat voor om Vlaanderen weer de vrijheid terug te geven. Vroeger dan verwacht komt de Koningin naar de Compiègne, ze is door de Chatillon, haar neef gewaarschuwd. Zij overhaalt de koning om de Vlaamse edelen te laten arresteren en opsluiten. De enige die ontkomt is Diederik de Vos. Hij ontsnapt door zich als pelgrim te vermommen. Nadat Machteld het slechte nieuws te horen krijgt, vertrekt zij met de gewonde Adolf naar zijn oudelijk huis in Brugge, waar hij langzaam opknapt door de goede zorg van Machteld.
 
Het vorstenpaar bezoekt Brugge, de stad is door Fransgezinde burgers (de leliaards) versierd. De meeste burgers juichen niet voor de Koningin. Zij is erg beledigd en benoemt de Chatillon tot opperlandvoogd van Vlaanderen en geeft hem de opdracht de bevolking hard aan te pakken. De ambachten komen in opstand! Na de gevechten tegen de Fransen (en Leliaards), begint de Chatillon Brugge te belegeren. De Fransen krijgen de stad weer in handen na onderhandelingen met deConinck. Diederik de Vos zoekt Adolf op om een plan te smeden om Robrecht naar Vlaanderen terug te krijgen. Adolf neemt de plaats van Robrecht in. Maar vooraleer hij zijn dochter ontmoet, wordt ze ontvoerd door de Fransen naar het slot van Male. Breydel trekt samen met andere leden van het beenhouwersambacht naar het slot van Male om Machteld te bevrijden en om herrie te schoppen met de Franse soldaten. Een groep soldaten weet met Machteld te ontsnappen en trekt naar het slot van Nieuweland waar ze in de clinch raken met een zwarte ridder. Hij verslaat de Franse soldaten en bevrijdt zijn dochter Machteld die in shock is.
 


De bevolking verlaat massaal Brugge onder bevel van de Chatillon. DeConinck en Breydel besluiten om met de resterende zonen van Gwijde  in het Witbos te gaan praten. Ze komen langs de ruïne van Nieuwehoven en zien de gesneuvelde soldaten. In de ruïne vinden ze Robrecht en de zieke Machteld. Tezamen met DeConinck en Breydel gaat Robrecht naar de ontmoeting met de edelen in het bos en ze bespreken de strijd tegen de Fransen.  Teruggekomen in Nieuwehoven is Machteld bij bewustzijn gekomen. Ze krijgt de toestemming van haar vader om met haar geliefde Adolf te trouwen. Hierna vertrekt Robrecht naar Frankrijk om zijn plaats terug in te nemen in de gevangenis.
 
Om wraak te nemen voor de schermutselingen in het slot van Male besluiten de Fransen in Brugge 7 onschuldige mannen op te hangen. Er breekt een opstand uit onder de resterende bevolking. Hierop volgt de plundering van de Fransen in de stad Brugge. Bij deze plundering wordt de familie van Breydel afgeslacht. De in paniek geslagen bevolking vlucht naar het kamp van deConinck en Breydel.
De volgende dag belegeren de burgers de stad en doden zowat alle mensen die “Scilt en Vrient” niet zonder Frans accent kunnen uitspreken. De Chatillon weet te ontkomen. Brugge krijgt een nieuw bestuur en begint zich voor te bereiden op de komende strijd met de Fransen.
Een groot Frans leger o.l.v Robert d'Artois is door Johanna van Navarra naar Vlaanderen gestuurd om de Vlamingen te verslaan. De Vlamingen aan hun kant hebben een  groot leger van burgers uit Brugge, versterkt met 5000 leden uit andere steden.
Het komt tot een grote veldslag (de Guldensporenslag) bij de  Groeningebeek, een moerassig veld tussen Brugge en Kortrijk. De Vlamingen worden in hun rug gedekt door de stadsmuur van Kortrijk en de rivier de Leie. Tijdens de strijd worden de Vlamingen gesteund door een onbekende gulden ridder. De Edelen kwamen er achter dat het niet de heilige St. Joris was maar de Leeuw van Vlaanderen “himself”.
De Vlamingen overwinnen de Fransen en slechts enkele Franse soldaten overleven maar worden echter gevangengenomen ter compensatie van de gevangen edelen in de kerker van Compiègne. Adolf van Nieuwland overleeft amper de strijd tot groot geluk van Machteld. Na zijn zegen gegeven te hebben aan Machteld en haar geliefde Adolf, keert Robrecht terug naar Frankrijk onder groot gejuich van de Vlamingen.
 
 
 
Informatiebronnen:
 
Encarta ‘98
 
Het boek zelf
 
20 eeuwen Vlaanderen: DEEL 13: Vlaamse figuren
UITGEVERIJ: Heideland-Obis N.V.


Fragmenten
 
“ De Koningin van Navarra kwam met de ganse stoet in rustige tred aangereden en wendde de ogen met afgunstige nieuwgierigheid naar deze dames die zo fel in het zonlicht glinsterden. Toen Johanna op zekere afstand van hen was genaderd, kwamen de edelvrouwen statig tot bij haar gereden en verwelkomden de nieuwe vorsten met veel hoofse spreuken. Alleen Machteld zweeg en bezag Johanna met stuur gelaat. Het was haar niet mogelijk een vrouw te eren die haar vader in een kerker had doen werpen. Misnoegen was in haar wezenstrekken duidelijk zichtbaar en Johanna bedroog zich dan ook niet. Ze wierp haar trotse blik in de ogen van Machteld en wilde het meisje doen buigen. Maar ze vergiste zich want de jonkvrouw liet haar oogleden niet zakken en staarde met fierheid naar de grammoedige Koningin.”
“ De rode morgenzon glom aarzelend in het oosten, nog omgeven door een kleed van nachtwolken. Als onvatbaar weefsel hingen blauwe dampen aan de toppen van de bomen; een nachtegaal had zijn lied reeds meermaals in de schemer herhaald maar nu verdoofde het verward geschetter van mindere zangers zijn verleidende toon.”
Conscience leefde in de 19e eeuw en de Guldensporenslag gebeurde in het begin van de 14e eeuw die hij verheerlijkte. “ Nadat Gwijde met onzekere blik lang zijn zoon had aangestaard, trok hij plots de hand van onder zijn hoofd en vroeg:
- Maar Willem toch, wat vraagt gij altijd zo vurig aan God?
- Ik bid voor mijn arme zuster Filippa, luidde het antwoord van de jonge man. God weet,          vader, of koningin Johanna haar niet reeds in het graf heeft gestoten. En dan zijn mijn gebeden voor haar ziel.”
 
“ Gij Vlaming, die dit boek belezen hebt, overweeg, bij de roemrijke daden die het bevat, wat Vlaanderen eertijds was, wat het nu is en, nog meer, wat het worden zal, als gij de heilige voorbeelden van uw vaderen vergeet.
Antwerpen, 18 december 1838"