Wat zou je doen zonder geld?

'Geld maakt niet gelukkig', zegt het spreekwoord. Dat klopt, maar het helpt wel, natuurlijk. Dat is zeker zo in onze tijd. Want zonder geld kun je de spullen niet kopen die je elke dag nodig hebt. Dat is lang niet altijd zo geweest...

• In de prehistorie...

De eerste mensen hadden geen geld. Ze leefden van jacht en visvangst en van de vruchten die ze vonden. Het waren nomaden. Nomaden zijn mensen die rondtrekken en telkens op en andere plaats naar voedsel gaan zoeken.

Maar stilaan leerden ze zelf eetbare planten te kweken en dieren te kweken. Zo hoefden ze niet meer rond te trekken, maar konden ze op dezelfde plaats blijven. Nu konden ze ook dingen ruilen met andere groepen.

• Ruilhandel

Je hebt zeker al zelf eens iets geruild met je vrienden op de speelplaats Een autootje voor 3 snoepjes, een pokémonkaart voor 5 stikkers, ...

Lang geleden was dit de enige vorm van handel. Maar hoeveel zakken graan is een koe waard? En wat als je graan wilde ruilen voor werktuigen. Het was niet gemakkelijk, want bij elke ruil moest opnieuw onderhandeld worden.

• Een eenheid

Om niet telkens opnieuw te hoeven onderhandelen, bedachten de mensen een nieuw systeem. Als ze iets wilden ruilen, bepaalden ze eerst hoeveel eenheden het waard was. Zo´n eenheid kon een rund zijn, of een dierenhuid of mooie schelpen.

Zo´n 5500 jaar geleden gingen de Sumeriërs nog een stapje verder. Ze gebruikten calculi. Dat waren kleien stenen. Hoe groter ze waren, hoe mee waarde ze hadden. En ook de vorm speelde een rol om de waarde te bepalen.

Muntstukken en biljetten

Er werd steeds vaker geruild. Soms gebeurde dat ook met mensen die een heel eind verderop woonden. dus werd het belangrijk dat er een systeem kwam dat iedereen kon gebruiken en dat iedereen ook kenden. En dat systeem was ... geld.

• Muntstukken

Eerst werden waardevolle metalen zoals goud, tin, brons en zilver als wisselgeld gebruikt. Maar rond 650 voor Christus vonden de Lydiërs er nog wat anders op. Ze brachten een merkteken aan op de stukjes metaal. Dat kon bijvoorbeeld de afbeelding van een dier zijn. Aan zo´n merkteken kon je zien dat het muntstuk echt was. Hoeveel zo´n muntstuk dan wel waard was? Dat hing af van het gebruikte metaal. 

De muntstukken die wij gebruiken zijn niet meer gemaakt van waardevolle metalen, het zijn alleen maar symbolen.

• Biljetten

Het was in China dat voor het eerst biljetten gebruikt werden. Dat gebeurde amper 1000 jaar geleden. De eerste Europese biljetten werden in Zweden gedrukt, zo´n goeie 300 jaar geleden. Biljetten waren heel wat handiger, vooral als het om grotere bedragen ging. Stel je voor dat je je jas moet betalen met muntstukken van 1 fr.