Berlijnse muur
1.
Aanleiding tot het bouwen
van de Berlijnse Muur.
(periode voor 1961)
Na de 2e Wereldoorlog was Europa opgesplitst in twee grote delen :
-
West-Europa volgde het Amerikaanse voorbeeld en was dus
kapitalistisch geïnspireerd
-
Centraal-Europa was sterk beïnvloed door USSR, waardoor ze
communistisch geïnspireerd waren.
Over Duitsland, de grote verliezer van de Tweede
Wereldoorlog, werd zwaar gediscussieerd.
Duitsland viel uiteen in twee delen:
Oost en West:
Na een tijdje begonnen de inwoners van het oostelijke
deel van Duitsland in te zien dat er in het westelijke deel veel meer
rijkdom en welvaart was dan bij hen. Vooral in Berlijn gaf dit problemen
omdat de scheidingslijn van het oostelijke en westelijke deel van
Duitsland dwars door de stad Berlijn liep.
Vele, vooral jongere mensen, vluchtten dan ook naar het
Westen (vooral naar West-Berlijn). Van 1952 tot 1961 verlieten ongeveer
2.235.000 mensen de Duitse Democratische Republiek. Dit waren voor het
communisme de eerste tekenen van verval.
Kroesjtsjov vond dit een enorme vernedering voor het
communisme en verbood de Oost-Duitsers weg te vluchten. In de nacht van
zaterdag 12 op zondag 13 augustus 1961 gaf Kroesjtsjov het bevel
om een versperring tussen Oost- en West-Berlijn te bouwen.
Deze versperring werd eerst een afsluiting van
prikkeldraad. Later werd dit vervangen door een 45,3 km lange muur.
2.
Aanleiding tot de
val van de Berlijnse Muur.
(1661-1989)
Toen de Berlijnse muur er stond, ging het communisme
steeds meer en meer aftakelen.
Tijdens de regeringsperiode van Breznjev werd duidelijk
dat het communisme tegen haar eigen regels inging. Dé basisregel van het
communisme was immers dat er sociale gelijkheid moest zijn. Er waren
echter nu de nomenklatura of de geprivilegieerden van de partij. Zij
kregen veel meer dan de gewone mensen zoals betere huizen, meer comfort,
westerse luxeproducten,…
Er waren verschillende tekens die zeiden dat
het Westen, en vooral de VS, het paradijs betekenden:
- Via de radio en televisie
kwamen ze te weten dat er in het Westen wel genoeg
eten was (in tegenstelling tot bij hun).
- Ze kwamen ook te weten dat er
in het westen wel ruimte was voor persoonlijke vrijheid en voor het
individu.
Michael Gorbatsjov
In het begin van de jaren 80 stierven kort na elkaar drie
belangrijke leiders van de Sovjetunie : Breznjev, Andropov en Tsjernenko.
De opvolger van Tsjernenko was Michael Gorbatsjov. Hij
was de eerste in jaren die enkele hervormingen wilde doorvoeren om de
Sovjetunie er economisch terug bovenop te helpen.
Gorbatsjov wist dat alleen een grondige hervorming (verandering)
de Sovjetunie kon redden.
De herstructurering van de economie (perestrojka)
was maar mogelijk als er politieke en maatschappelijke openheid kwam (glasnost).
Buiten de Sovjetunie was Gorbatsjov de eerste
geloofwaardige Sovjetleider. Dit heeft de Sovjet-Unie enorm geholpen,
omdat er verschillende akkoorden hierdoor zijn gesloten:
ontwapeningsakkoorden tussen de Sovjetunie en de USA.
Terwijl Gorbatsjov buiten de Sovjetunie een succesvolle
leider was, had hij in de Sovjetunie heel wat moeilijker. Het afbouwen
van de planeconomie verliep lang niet zo vlot als Gorbatsjov gehoopt had.
En het enige wat de glasnost veranderde was het perspectief van
de mensen op de Sovjetmaatschappij. Vroeger durfde men nooit de
dieperliggende redenen voor de sociale misstanden te vermelden, nu was
er door de glasnost een grotere eerlijkheid en geest van
zelfkritiek.
En ook in de
satellietstaten waren er onrusten : de inwoners wilden op hun eigen
benen staan, en niet meer van Rusland afhangen.
De
communistische partij kreeg felle kritiek doordat al deze wantoestanden
(slechte economie, armoede,…) nu eindelijk aan het licht kwamen.
In Polen waren er in 1989 vrije verkiezingen waarbij de
communistische partij niet meer werd verkozen!
 |
Polen |
Ook in
andere staten werd nu het vernieuwende beleid van Gorbatsjov toegepast
waardoor het communisme niet veel succes meer had.
In Oost-Duitsland wilden de
leiders Gorbatsjov niet volgen. Het duurde dan ook even eer ook hier
vrije verkiezingen gehouden werden. Ook hierbij verloor het communisme.
Het communisme was nu bijna
helemaal verdwenen in Centraal-Europa. In alle landen waren nu
vernieuwende leiders aan de macht. Iedereen vormde de
hervormingspolitiek van Gorbatsjov die zonder het zelf te willen het
communisme zwaar heeft doen wankelen en zelfs doen vallen.
Communisme verdwenen
Doordat
het communisme wegviel uit het straatbeeld van Centraal-Europa
beschouwde de USA de Sovjetunie niet langer als een tegenstander. Er
waren immers geen verschillen meer qua ideologie en economie. Ook in de
Sovjetunie was er nu plaats voor het vrije denken en initiatief. Ook de
tegenstelling tussen kapitalisme en communisme viel nu weg en daardoor
was er ook geen reden meer om de Koude Oorlog door te zetten. Deze koude
oorlog diende immers om het communisme in Centraal-Europa en de
Sovjetunie in te dijken (Truman-doctrine).
De vete
tussen West en Oost die van na de Tweede Wereldoorlog begonnen was, was
nu eindelijk beslecht. Het was in deze context dat de Berlijnse Muur,
die het symbool was van deze vete en van het communisme, geen zin meer
had.
Dit,
samen met het feit dat er in Oost-Duitsland vrije verkiezingen
georganiseerd werden, zorgden voor de val van de Berlijnse Muur.
Na de
val van de Oost-Duitse communistische partijtop in het najaar van 1989
en de daarop volgende liberalisering van de Oost-Duitse samenleving
werden onder andere de uitreismogelijkheden van DDR-burgers versoepeld.
Op 9 november 1989 werd de Berlijnse Muur neergehaald door
dolenthousiaste Oostduitsers die nu eindelijk de vrijheid hadden om naar
het Westen te trekken. Vanaf het begin van 1990 werd begonnen met de
definitieve sloopwerken.
Het
verlies van de macht in Centraal-Europa werd op rug geschoven van
Gorbatsjov. Er waren ook verscheidene interne tegenstellingen tussen
progressieven en conservatieven die de oorzaak waren van veel
moeilijkheden.
De oude
regimes waren nu wel omvergeworpen, maar er blijft nog veel te doen in
de Sovjetunie en Centraal-Europa. Men moet nu leren leven met
minderheden, democratie invoeren in de landen in Centraal-Europa en de
economieën omvormen.
3.
Indirecte en directe gevolgen
van de val van de Berlijnse Muur.(1989 tot heden)
In
Centraal-Europa vroeg men zich ondertussen af hoe het nu verder moest
met het stilaan leeglopende Oost-Duitsland. Een Duitse hereniging drong
zich op maar had als gevolg dat een herenigd Duitsland opnieuw een groot
machtsblok zou zijn in Midden-Europa. Men vreesde dat Duitsland zich zou
willen wreken voor de vernederingen die Duitsland waren aangedaan na de
Tweede Wereldoorlog.
De
nieuwe Duitse kanselier Helmut Kohl verzekerde de rest van Europa echter
dat Duitsland niets als vreedzame bedoelingen beoogde.
 |
Helmut Kohl |
Op 3
oktober 1990 werd de eenmaking van Duitsland een feit, de DDR werd
opgenomen in de BRD, dit was gelijk het symbool voor het einde van Koude
Oorlog.
Na de
val van de Berlijnse Muur werkten de welvarende Baltische staten zich
los uit het Sovjetverband. De vraag werd gesteld of Gorbatsjov nu wel
een echte leider was of niet.
Boris Jeltsin
Boris
Jeltsin was de nieuwe ruimdenkende leider die de bevolking opriep om op
te komen tegen de staatsgreep van de orthodoxe communisten. Hij slaagde
erin de bevolking te mobiliseren tegen de conservatieven. Ook het leger
koos de kant van het volk, ze weigerden immers tegen hun eigen familie
en kameraden te vechten en zo werd de staatsgreep, die als een
wanhoopspoging van de orthodoxe communisten om het communisme in de
Sovjetunie terug te doen heropleven kan gezien worden, zeer snel teniet
gedaan.
 |
Boris Jeltsin |
Het
enige wat de staatsgreep veroorzaakte was de versnelling van het
uiteenvallen van de Sovjetunie.
Er
werden nieuwe vrije verkiezingen gehouden waarbij Boris Jeltsin als
grote overwinnaar tevoorschijn kwam. De macht van de uniepresident
Gorbatsjov verschoof dus naar de democratisch verkozen president van de
Russische republiek Boris Jeltsin.
Gorbatsjov
restte de twijfelachtige eer de partij te ontbinden. De Sovjetunie viel
daarop uiteen in vijftien verschillende staten. Deze nieuwe staten, op
Georgië en de Baltische staten na, richtten in december 1991 het
Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) op. Hierin is ook het nieuwe
Rusland een federatie.
|
